Yüzü yerde… Lağımın kenarında ters dönmüş bir böcek… Ne? Türü, familyası önemli mi? Kafka’nın değil bu sokaklar; bu sokaklar onun!

Gelen, giden, dikilen, sokulan, uyuşan, izleyen, alan, satan, koşan, dilenen, bilenen, gerinen, erinen, eriyen, yürüyen, sürünen, uçan, kaçan… Her yaratılan bir sıfat yetecek kadar bolluk var.

Yüzün yerde… Lağımın kenarında sırt üstü düşmüş, ayaklarının usulca oynatan, artık pes etmiş bir böcük… Bizim olan böcük, böcek değil!

Bakıyor. Gün ısıtıyor tenini. Böcük cansız düşecek belki de. Yönünü yitirdi bu karmaşada: gelen, giden, dikilen… Böyle bir karmaşada ne yapılacaksa onu yapacaktı. Karışacaktı onların arasında.

Vazgeçti. Böcüğü aldı eline, bir kenara bıraktı. Aynı ağır hareketlerle bir deliğe doğru yollanmaya başlarken böcük…

Herkes kendi yolunda… Ses geldi, sesler geldi. Çoğaldıkça çoğaldı. Fethetti her yanı. Sese döndü yüzünü. Kulaklarından kalbine yol bulan bu sesle sıyrıldı karmaşadan.

Sese döndü yüzünü, herkesi çağıran, herkesi davet eden bu sese…

Karmaşa devam ederdi nasıl olsa.

Gelen, giden, dikilen…

Hava açık ve berraktı, kuşlar geçiyordu çığlık çığlığa göğümüzden.

Sonra, aniden, silindi sesler. Kuşlar ufaldıkça ufaldı. Nokta kadar… Nokta.

Yağmur yakındı. Ne zaman, bilen yoktu ama yakındı. Bildiğimiz; baharın ardı yazdı, yazın ardı güz. Böyleydi, değişmezdi. Mevsimler dönüp duruyor. Mevsimler devreder de biz âdemoğulları mı durucuyuz? Sahi biz adem oğlu muyuz yoksa âdemden miyiz?

Sonra, bir ses… Rüzgârın alıp savurduğu çam kozalakları, kurumuş söğüt yaprakları… Hışır hışır bir ses… Islık çalan çoban, boyunlarında çanlarıyla yanımızdan geçen sürü… İlerdeki kuyudan katırlarla çekilen su, çıkrığın gıcırtısı… “Ya hey, ya hey!” sesleriyle buğday dövenler…

Küçük bir barınaktı bizim evimiz, evden çok kulübe… Yıkılmak üzere olan evimizi onarıyorduk. Ben dizlerime kadar sıvadığım ayaklarımla toprak, su ve samandan çamur eziyordum. Çamurumuz buydu. Çamur kıvama gelmişti. Yıkılmak üzere olan evimizi onarıyorduk, hepsi buydu.

Sonra, işte bir ses… O ses…

“Eceliniz daha yakın!” diyen o ses… Bütün göğü kaplayan, kulaklarımıza çok gelen, kalbimizi çatlatırcasına o ses…

Bizden başka duyan var mıydı? Her şey yerli yerinde; herkes işinde… İşimizi bırakıp sesin peşine düştük. Sesin sahibine doğru bitimsiz bir yolculuğa düştük.

Her şey ve herkes yerli yerindeydi, biz yola düştüğümüzde.

Sadece bizi bizden alan ya da bizi bize getiren o ses…

Sesti, bizim çamurumuzu kurutan.

Ses.

Yolu zor seçiyor olmalı şoförümüz.

Nefes alışlarımız bile yavaşladı neredeyse.

Hemen arkamda mırıl mırıl bir ayet’el kürsi…

Kar beyazına inat, sımsıcak renkler üfleyen bir nefes…

Korkuyor mu, sığınıyor mu, emniyet mi sunuyor.. ayrımsayamıyorum…

Ben de mi okusam?

Otobüs yola düştükten biraz sonra kazasız belasız bir yolculuk için yedi ayet’el kürsi okumak babamdan bana kalan en önemli sünnet olduğuna göre…

Okumuşumdur mutlaka…

Kesik kesik öksürmeler, bir metronomun zamanlaması gibi hiç sekmeden, sıraya girmiş gibi çekilen burunlar, bir bebeğin bir ağlaması…

Otobüsün motor sesini neredeyse hiç duymuyorum. Bir tuhaflık var bu durumda, otobüsün o tüm sesleri silen şiddetli gürültüsü nerde?

Tavşan yürüyüşüyle gidiyorduk zaten…

Hepten durduk…

Herkes merakla bakıyor, bir şeyler görmek, anlamak, bilmek umuduyla…

“Neden durduk” sorusu çengeline asıyor hepimizi…

Ben şoförün iki koltuk arkasındayım; herkesin merak ettiklerini görmem daha kolay…

Ama kardan başka görülecek bir şey yok…

Som beyazlıkta bir çınlama… sağır kulakları bile hayatın sesine ayartan…

Sonra silikleşmeye başlayan yüzler…

Son gördüğüm şoförün yola eğmesi başını, sabit…

Bir şey mi gördü acaba, diye meraklanmam gerekirdi herhalde.

Meraklan-a-mıyorum…

Saniyeler sel oluyor…

Sonra yüzler…

Kırmızılı, beyazlı, korkulu, ürkünç yüzler akıyor içimden…

Yüzümdeki ılıklık…

Ayet’el kürsi…

Soluğumu işgal ediyor….

Kar…

Adam, gözlerini açtığında tavanda sallanıp duran çıplak ampulü gördü. Sallanıp duruyordu. Pencereye baktı kapalıydı. Bir rüzgâr geçmiş olmalı, dedi. Ötesini sorgulamaya, keyfini kaçırmaya hiç niyeti yoktu. Yorganı attı üstünden. Esnedi, gerindi. Yataktan sıçrayıp kalktı, dinçti. Bir iki kültürfizik hareketi yaptı.

On bir yıldır dişinden tırnağından arttırmış, üstüne yeni bir elbise almamıştı. Çocuklarına da doğru düzgün bir şey aldığı yoktu. Değdi ama sonunda aldık bir ev, bundan sonra ne isterseniz onu, demişti çocuklarına ve eşine. Çok mutluydu.

Çocuklar gidemedikleri gezi, alamadıkları ayakkabılar, giyemedikleri güzel elbiseler için surat astı. Çocukluk çağının yarısını geçmiş çocuklar.

Adam banyoya geçti yüzünü yıkamak için. Aynada yüzünü seçemedi, bu o muydu? Kolunda bir karıncalanma, üşüme…

Yüzü kireç gibi oldu. Yere yığıldı.

İnsan olarak bir yanımızda “unutmak” var, unuttuklarımız kadar yaşadıklarımız var şüphesiz.

Unutulan onca şey içerisinde, aslında hatırlanası “değerler” olduğunu da çok sonraları anlıyoruz. Çok sonraları; yani yaşam denilen mucizenin, hediyenin son basamaklarında… İffet Oral’ın Sütun Yayınları arasında çıkan ilk kitabı Son Dilek’te; sahip olduğumuz onca şeyi aslında onlara sahipliğimiz devam ederken gereken değeri verip zamanında hatırlamanın erdem olduğuna işaret eden öyküler okuyoruz.

İffet Oral’ın öykü kahramanları, günlük yaşamımızda her an karşılaşabileceğimiz türden insanlar. Toplumla iç içe olmanın (öğretmen olmanın) yazarda iyi bir gözlemci kimlik oluşturduğunu söylemek yanlış olmaz sanırım. Her iyi öyküde yazarın bu yönü, yani gözlemci kimliği sezilir. Mesela Sait Faik, adaları ve oradaki insanları anlatırken tablonun çok da dışında durup olup biteni seyreden biri gibi durmaz, olayların ortasında bir yaşam sürdüğü için bunu hikâyesine aktarması da kolay olmuştur. Tabii bu kolaycılık, gündelik söyleyişle meseleyi ucuzlaştırmak anlamına gelmiyor.

Sait Faik için söylediğimiz şeyleri İffet Oral için de söyleyebiliriz: Yaşadığı çevre halktan kopuk, apayrı bir çevre değildir. Bu bakımdan halkın nabzını yakalaması bunu öykülerine yansıtması kolay olmuş. Kitaba ismini veren “Son Dilek” öyküsü de böyle bir öykü: Zihinsel özürlü oğluyla beraber yaşayan bir kadının –annenin, ömrünün sonlarına yaklaştığını hissetmesi ve bu aşamadan sonra oğlu için endişe duymaya başlaması okura tüm yalınlığıyla, acıtıcılığıyla hissettirilir. Yapı olarak bir yanında hüznü taşıyan insanımız için böyle bir öyküye duyarsız kalmak zordur.

Kitapta dikkatimizi çeken bir başka nokta da zihinsel özürlü insanların dünyasına yer verilmesi. Yazar, “Son Dilek” ve “Sevim” adlı öykülerinde onların dünyasına çevirir projektörünü. ‘Engelli yaşam’ olgusu yazarın oldukça samimi bir anlatımı ile çıkıyor karşımıza. ‘Engelli yaşam’ tarzının çoğumuz için soğuk ve itici olan gerçekliği yazar için evleri yan yana olan iki komşunun diyalogları gibi içten.

“Son Dilek”te oğlunun zihinsel engelli olmasına karşın onu incitmemek için çırpınan, oğluna diğer çocuklardan ‘farklı’ olduğunu hissettirmemek için türlü yollara başvuran bir anneyi görüyoruz. “Sevim”, kitabın diğer ilgi çekici öyküsü: Yaşı kırka yakın olduğu halde beş yalındaki bir çocuğun zihni melekelerine sahip Sevim ve annesi anlatılıyor bu öyküde. Bu öykü aslında geçmiş zamanın tüm sıcaklığına karşın şimdiki zamanın kıyıcılığı ve acımasızlığı üzerine kurulu. Mesela, Sevim’i kendi kardeşleri gibi belleyip ona iltifat eden, cebine çikolatalar koyan çocukların birer ikişer okula başlayıp ya da göç ile mahalleden ayrılması ile yeni neslin Sevim’e ilgisizliği, onu küçük görmeleri, alay etmeleri… Engelli bireyi eve mahkûm eden asıl sebep de bu değil midir zaten? Yok saymak ve aşağı görmek…

İffet Oral daha ilk kitabından yaşamın merkezinden seslenmiş okura. Sathi ve suni hayatlar üzerinden derdini ifade etmemiş, zaten suni hayat ile dert ifade etmek olmayacak bir iştir. Öykücünün hayatın içinde olma, yaşanana ayna tutma yanında yaşantıları evrensel değerler tablosu üzerinden sağlamasını yapmak gibi bir görevi de vardır. Bunu yapıyor İffet Oral.

İffet Oral yeni bir isim öykü dünyamız için. İki üç yıldır dergi ve e-dergilerde okuyoruz öykülerini. İlk kitabı ile öykümüzde daha önce ele alınan ölüm, hastalık, engelli yaşam, geçmiş zamanların sıcaklığı gibi konuları işliyor. Farklı bir tatla, ayrı bir üslupla… Son Dilek, başarılı bir ilk kitap…

(KİTAP ZAMANI, 4 OCAK 2010)

Edebiyatın nabzı artık sadece süreli yayınlarda yani dergilerde tutulmuyor. İnternet denilen kıpır kıpı bir ortam var.

Edebiyat ortamını internete taşımak, halis metinlere internet mecrasında yer vermek de farz olmuştu bir vakit. İşte bu farziyetten menkul bir sebeple, hem de daha çok okura/edebiyat muhibbine seslenmek maksadıyla kurulan, yayın hayatına atılan bir sanal dergi “Edebistan”. Ömer Lekesiz’in himmetiyle kurulan Edebistan on yıldır hiç aralıksız devam ediyor yayınına. İnternetin yaygınlığının çok az olduğu zamanlardan bugünlere uzandı. Yani internet geçmişi olan bir dergi Edebistan aynı zamanda.  Üstelik öyle piyasa işi metinlere yer vererek, internet meraklılarını siteye çekerek ayakta kalmak gibi bir niyete bulanmadan yapıyor bunu Edebistan. Öykü ve öykü yazıları, kitap ve dergi tanıtımları, Harar, söyleşi, göz kirası ve gibi birbirinden güzel bölümlerden oluşuyor.

Her bölümün bir editörü var, tıpkı yıllardır yayın hayatına devam eden niteliklidergilerimiz de olduğunu gibi. Edebistan, bölüm editörlerinin ustalığı ile farkını otaya koyuyor ve sıradan bir edebiyat sitesi olmadığını gösteriyor. Mesela en kaliteli dergilerimizde olduğu gibi bir ustalar heyeti hazırlıyor Edebistan’ı. Öykü’de Cemal Şakar; deneme ve eleştiride Mustafa Balcı; şiirde Mehmet Solak editör olarak gelen metinleri inceliyor, dersem ne demek istediğimi daha iyi anlamış olursunuz. Bu ustaların bitmeyen bir enerji ile gönderilen hemen her çalışmaya cevap verdiğini de ekleyelim. Mesela Cemal Şakar’ın bir öyküyü okuyup üzerine düzeltme notları ekleyerek yol göstermesi az şey midir?

Benim gibi öykü meraklılarına da şu güzel haberi vermiş olalım. Türk öykücülüğü üzerine en kapsamlı inceleme olan Yeni Türk Edebiyatında Öykü (5 cilt) kitabının yazarı Ömer Lekesiz Edebistan’ da öykü çözümlemeleri yapmaya, öykü üzerine incelikli yazılar yazmaya da devam ediyor.

Hepsi bu mu?

Tabii ki değil… Abdullah Harmancı, Sibel Eraslan, Ceyhun Teoman Emre, Hüzeyme Yeşim Koçak, Elif Çakır, Fatma Pekşen sitenin düzenli olarak çalışmaları yayınlanan diğer isimleri…

Edebistan; internet gibi sürekli değişen ve değerleri tüketen bir ortamda halis edebiyatın var olabileceğine inancımızı pekiştiren bir site… Selam vermeyi, ben geldim, demeyi ihmal etmeyin sakın…

(MİLLİ GAZETE, 01 OCAK 2010; http://www.milligazete.com.tr/haber/edebistan-diyari-bu-ulke-baska-ulke-148195.htm)

Hüzün satarım, var mı alan?

İffet Hanım ile hem kitabı hakkında

hem hüzün hakkında hem öykü evreni hakkında konuştuk.

İffet Oral ilk kitabı Son Dilek ile okurlarının huzuruna çıktı. Hüznü teneffüs etmiş, hüzünle dolu öyküler var bu kitapta. Elbette ki öykülerin ana konusu hüzün değil ama tıpkı hayatta olduğu gibi yanımızdan bucağımızdan bulaşıveriyorsak hüzne ya da her defasından o gelip buluyorsa bizi… İffet Oral öykülerini en güzel ifade edecek kelime bu olsa gerektir: Hüzün…

İffet Hanım ile hem kitabı hakkında hem hüzün hakkında hem öykü evreni hakkında konuştuk.

-İffet Hanım kısaca kendinizi tanıtabilir misinizDünya Bizim okurlarına? Kimdir İffet Oral?

-Edebiyatla ilgisi yönüyle tanımlarsak yazmaya geç başlamanın burukluğunu yaşayan biri. Onun dışında iki gencin annesi, eş, öğretmen.

-İlk öykü kitabı biraz geç mi geldi? Neden daha önce kitaplaştırmadınız öykülerinizi?

-Kitabım “Son Dilek” 2009 Mart’ta çıktı. Aslında yazıyla aktif olarak ilgilenmemden iki sene sonra çıkması göz önüne alınırsa geç değil. Fakat benim zaten yazıya geç başlamamdan kitap da geç geldi.

-Ne zamandır öykü yazıyorsunuz?

-Öykü içten içe hep vardı. Çocukluğumdan beri. İnsanları hayvanları daha doğrusu varlığı gözlemeyi adeta huy edinmişimdir. Etrafta olanları seyretmek, dinlemek, koklamak… Başkalarının göremediklerini görmek… Onlardaki detayları keşfetmek, benim için vazgeçilmezdir. Bütün bunları yazıya dökmeye başlayınca öykü ortaya çıkıyor.

Yazdıklarımın elle tutulur hâle gelmesi. 2007’de Libadiye Öğretmenler Derneğinde Yazarlık kursuna gitmemle başladı. Orada “yazma sebebimiz, yazdıklarımızın okunabileceği, yayımlanabileceği ” konusunda ümit açıcı çalışmalar, seminerlerde tanıştığımız yazar çevresi bizi yazıya ısındırdı. Ardından ilk Serinselvi –e dergide ve Edebistan’da öykülerin yayımlanması cesaretimi artırdı. Daha sonra Yağmur, Ay Vakti ve Dergâh’ta öykülerim yayımlandı. Yazılı basında öykülerimin çıkması beni inanılmaz ölçüde yazmaya heveslendirdi. Ardından da kitap geldi.

-Öyküleriniz farklı konularda olsa da ortak nokta hep aynı: hüzün… Neden hüzün? Hayat bu kadar hüznü kaldırır mı?

-Ben öykülere hüzün hâkim olduğu fikrinde değilim. İlk anda hüzün öne çıkıyor olabilir. Ama öykünün kıyısında köşesinde bölük pörçük de olsa sevinçler, mutluluklar gizli. Bunu biraz da okuyanın irdeleyip bulması gerekiyor. Tıpkı hayatta olduğu gibi mutluluğu yakalamak için herkesin kendi çapına göre bir gayreti gerekiyor. Bazen bizi günlerce yakıp kavuran bir olay ardında beklenmedik güzellikleri gizleyebiliyor. Bu yönüyle bakarsak hayat tam bir denge üzerine kurulu. Ne hep hüzün ne de mutluluk. Benim öykülerde de böyle. Hüzün kaplı sandığımız bir olaya biraz daha geniş açıdan baktığımızda aslında sürpriz sevinçlerin kapısının açıldığı görülüyor.

-Yurtdışında bir üniversitede ders verdiniz. Oralarda da böyle hüzünlü mü hayat?

-Yurtdışı benim için büyük tecrübeye sebep oldu. İnsana bakışım daha bir genişledi, renklendi. İnsan her yerde insan. Hüzün de insana ait bir özellik olunca yer pek fark etmiyor. Aynı dili konuşmasanız da yaratanın verdiği ortak dili –gönül dilinizi konuşturunca girilmeyecek kalp kalmıyor.İnsanları kabuklarından sıyırıp salt insan olması hasebiyle gördüğünüz de ummadığınız muhabbetlerin kapısı açılıveriyor.

-Öyküleriniz Dergâh, Ay Vakti gibi dergilerde yayınlandı; ancak siz aynı zamanda internet üzerinden de öykülerinizi yayınlıyorsunuz. İnternette yayınlanan öykülerin okura ulaşılır olduğunu düşünüyor musunuz? İnternet edebiyatı hakkında ne söylerisiniz?

-İnternet ve edebiyatı tabi seyrinde ilerliyor. Bence olsun mu olmasın mı diye tartışmak gereksiz. Aksine yazıyla ilgilenenler açısından, hemen ulaşmak bakımından avantaj. Fakat internet ortamının genişliği ve denetimsizliği düşünülürse internet edebiyatını takip etmek için kişinin epey bir donanımlı olması gerekiyor.

Okura, daha çok okura ulaştığına inanıyorum. Tabi Yazılı basına alternatif olduğu anlamına gelmez. Onun yeri başka. Yazımızın –e dergide değil de yazılı basında çıkması çok daha önemlidir.

-Başucu kitaplarınız nelerdir?

-Başucumda, yanımda, çantamda, mutfakta kitaplarım hep hazırdır. Hepsinin arasında muhakkak bir kâğıt, bir kurşun kalem…

Kırık Mızrap, Gurbet Hikâyeleri, Elif Şafak, Sadık Yalsızuçanlar… Bazılarını danışmak için bazılarından öğrenmek, zihnen beslenmek için döne döne okurum.

Ayrıca ruhen ihtiyaç hissettiğim vakitlerde hadisleri, Mesneviyi, Yunus’u sindirerek okurum. Sözlük okumaları yaparım. Bu çalışmalar yazıya hiç umulmadık yerde aksediyor. Zihin neyle doldurulursa kâğıda da onlar yansıyor.

-Bir öykünün yazıya dökülmesi başından itibaren nasıl bir seyir takip ediyor?

-İnsanın ya da varlığın olduğu her yerde bir öykü muhakkak vardır. Ancak bakıp görülmeyi, duyulmayı bekler. Etrafınıza bakarken yaratanın bir eserine baktığımızı unutmadığımızda baktığımız her şey apayrı bir değer kazanıyor. Bir taş, bir deniz kabuğu, ağaçtan düşen kurumuş bir yaprak her şeyin size fısıldayacakları vardır. Etkilendiğiniz bir söz, bakış peşinize takılır sizle gelir. Sonunda kendini yazdırmak için sizi zorlar. İlk anda çalakalem her şey kâğıda dökülür. Kişiler, mekân yazdıkça sizden birer parça haline gelir. Günlerce aylarca yazıyla gizli gizli buluşursunuz. O kadar ki her gittiğiniz her yerde sizinledir. Konuştuğunuz kişilerde, gezdiğiniz yerlerde kendini gösterir. Bir zaman sonra sizinle dolaşmaktan vazgeçer. Burada öykü sonuç bölümünü yazdırır. Artık sizden ayrılır dosyada yerini alır.

Aksayan bacağını yanında sürükler gibi taşıyor. Küçük çocukların birbirine bağlayıp koşarak arkalarından sürükledikleri tahta parçaları gibiydi.

Yanımdan hızla geçiyor, arkasından bakıyorum uzunca bir zaman. Sokağın köşesinden dönüp kayboluyor. Yerde, sürüdüğü topal ayağının bıraktığı izler var. Sırma gibi parlıyor izler… Bir an onun bir sümüklüböcek olabileceğini tekrar anımsıyorum. Büyük, kaba bir sümüklüböcek. Hemen aranıyorum sağımı solumu, bir tutam tuz bulabilmek için. Yok.

Birazdan aynı yolu kullanarak gerisin geri dönecek, deliğine çekilecek. Tuz bulmalıyım, üstüne dökünce alacağı durumla ortaya çıkacak gerçek yüzü. Gerçek yüzü… Onun, anneanneme yap diye direttiği otlu-boklu karışımlar, şuruplar olmasaydı, kim bilir belki de annem bugün… Neyse!

Onun sümüklüböcek olabileceğini, sanırım, bir ay kadar önce, yine böyle ayağını sürükleyerek götürürken fark ettim.

O, mahallenin tek bakkalıydı. İşte, bakkaldan çıkmış, meyhaneye doğru gidiyordu. Ayağı da peşinde. Tam yanımdan geçerken durdu, baktı, baktı. Sonra devam etti yoluna. Sanki yıllardır taşıdığı sırrı bana bırakmak ister gibi… Ardı sıra uzayıp giden o ışıltılı izi ilk o zaman gördüm. Sümük gibiydi.

Sekiz yaşına yeni girmiş bir çocuğun uydurması ya da oyunu işte, demenizi istemiyorum buna. Gerçekten öyleydi. Kimseyi inandıramamıştım.

Annem; büyüklerimin benden bir sır gibi sakladığı gerçeği yıllar sonra öğrenecektim, sebebini o zamanki yaşımla bilmediğim bir hastalıktan boylu boyunca yatıyordu. Ölmeden önce kulağına bu gerçeği bir daha fısıldamıştım: Anne, bakkal amca bir sümüklüböcek…

Anımsadığım, annemin ölmek üzereyken yüzüne yapışıp kalan minik bir tebessümdü.

Annem…

Ona kızıyordum, hem beni tek başıma bırakmıştı hem de sümüklüböceğin asıl yüzünü  gün ışığına çıkarmama yardımcı olmamıştı. Erken, zamansız bir ölümle gitmişti. Yıllar sonra kitaplara hapsettiğimde yüreğimi, ‘her ölüm erken ölümdür’ dizesiyle sarsılacak, bu dizenin ölen hemen her şair ardından anılmasıyla annemin –erken, ölümünü bir daha bir daha anımsayacaktım.

Belki de sümüklüböceğin laneti tutmuştu annemi…

Küçük bir çocuğun kaç çeşit oyunu varsa, benim de o kadarcık oyunum vardı, demek isterdim her zaman. Öyle olmadı ne yazık ki! Çocukluğum boyunca, ya da annemin ölümüne kadar; hep hastanelere gitmelerle, şifalı otlardan anlayan amcaların, yüzünde koca koca benleri olan yaşlı teyzelerin, kazayağının, tavşankulağının, zencefilin, hatminin, üvez yapraklarının hatta sümüklüböceklerin peşinde koşmuş olmaktı, tüm yaşadığım oyunlar. Anı adına aklıma çoğunlukla bunların gelmesi hep annemden. Güzel annem…

Geçenlerde; yine böyle bir söyleşi için, kapıma kadar gelen güzel, cıvıl cıvıl bir televizyoncu kız şöyle bir soru sordu: Senaryolarınızda; çocukların çok mutlu, huzurlu günler geçirdiğini görüyoruz. Babalar ve anneler, hatta sokaktaki tanıdıklar ya da yabancılar bile sevgi doludur çocuklara karşı. İncitmekten çekinir herkes çocukları… Gerçi günümüz sokakları için aynı şeyleri söylemek olanaksız… Neden? Sanırım çok güzel bir çocukluk geçirdiniz…

Böyle bir soruya kendimi hazırladığım için yanıt vermekte zorlanmamıştım; ama yine de içimde kıpırtısız yatan ölü bir dönem vardı. Adı çocukluk olan bu ölü dönem için televizyoncuya neler söyledim biliyor musunuz?

Aslında herkesin geçirdiği gibi bir çocukluk geçirdim diyelim. Yani, bu ülkede yaşıyor olmak bence zaten başlı başına bir güzellik, tüm acıların orta yerinde filizlenen mutlulukları biz çocuklara sunan büyüklerimiz oldu her zaman. Onlar bize güzel günler armağan etmek için çalışmış olmasaydı, benim senaryolarımda böylesine güzel çocukluk anıları olmazdı sanırım.

Evet, biliyorum. Bir yanınız, bana sahtekârlık yaptığımı söylemek için sabırsızlanıyor, farkındayım bunun. Sizi engellemeyeceğim, haykırmak sizin en doğal silahınız; çünkü siz de çocuksunuz hâlâ benim gibi… Bakın size, gerçeği olduğu gibi anlattım. Taşıyamıyorum artık bu yalanı…

Konunun dağıldığının farkındayım, fakat bu ayrıntının gerekli olduğunu annemin rahatsızlığını anlatmayı bitirince anlayacaksınız. Çocukluğu, benim gibi felaket kere felaket geçen birisinin, böylesi beyaz yalanlarla teselli bulmasını hoşgörün.

Şu sümüklüböceği anlatıyordum. Başlamıştım değil mi anlatmaya? Evet başlamıştım.

Annem için çiçeklerden böceklerden ilaç üretmeye çalışan teyzeler, amcalar arasında dolaşmakla yaşımı alıyordum. Hastane ve doktorlar, adını bilmediğim bu hastalığa bırakın ilaç vermeyi teşhis bile koyamıyordu. Üstelik ‘bizim doktora moktora verecek kadar paramız yok’tu. Anneannemin şu sözü çaresizliğimizi göstermek için yeterlidir sanırım.

Babam, benim için kocaman bir soru işaretiydi. En azından annemin bir şeyler söylemek istediği her anda anneannemin onu susturduğunu düşününce… Babam, ben doğmadan önce bir trafik kazasında ölmüş’müş.

Hatta hiç unutmadığım, bugün bile anımsadığımda karnımı tuta tuta güldüğüm bir şey yaşamıştık bir gün. Annem son zamanlarda hep yataktaydı, anneannem de onun hemen yanındaki geniş koltuğuna oturmuş, elinde tığı ya da mili, bir şeyler örmekle meşgul… Ben ilk hazır çorabımı lise sonda giydim. Anneannemin büyük zahmetlerle, o böyle söylerdi her zaman, ördüğü, gözünün karasını verdiği bu örme çoraplar, sobanın evin soğuğunu kıracak kadar yakıldığı zamanlarda ayaklarımı ısıtmıştı. Sadece çorap mı; içlik, fanila, pere, eldiven, askı, kazak, hırka… Sanırım bir yolunu bulsaydı bana bir gocuk bile örebilirdi. Konuyu gene dağıttığımı sanıyorsanız yanılıyorsunuz; bu ayrıntı önemliydi benim için.

İşte annemin yatakta olduğu, anneannemin bir uyuyup bir ördüğü örgü koltuğunda oturduğu benimse televizyonda film izlediğim bir gündü. Film; beni o kadar çok etkilemiş, içine çekmişti ki yavaş yavaş televizyonun ekranına doğru yaklaştığımın farkında bile değildim. Her defasında anneannemin uyarısıyla biraz geri çekilir tekrar izlemeye koyulurdum filmi. Fakir bir aile, hasta bir anne, onla yardımcı olmaya çalışan iyiliksever bir komşu teyze ve bir de afacan mı afacan bir çocuk… İki fark vardı; ben afacanlık yapamıyordum ve iyiliksever komşu teyze rolünü bizde anneannem üstenmişti.

Çocuk, mahallede arkadaşları tarafından alay edilen biridir; çünkü babası yoktur. Yine böyle ağladığı, çocuklar tarafından dışlandığı bir gün annesine sorar:

“Anne, benim babam yok mu?”

“Olmaz olur mu oğlum her çocuğun babası vardır.”

“Nerde o zaman benim babam? Gelse ya, benimle alay eden çocukların karşısına geçse ya, onun babası benim dese ya…” Anne, çaresizdir.

“Senin baban öldü. Trafik kazasında öldü. Çok güçlü, yiğit bir adamdı senin baban…”

Ağzım açık, şaşkınlıkla izlemiştim bu filmi, ne çok şeyimiz benziyordu.

“Anneanne, bak filmdeki afacanın da babası trafik kazasında ölmüş. Onun da babası yokmuş.”

Uyuklayan anneannem kendime gelince koltuğundan kalkıp televizyonu kapatmış, beni elimden tutup yataklarımızın olduğu küçük odaya götürmüş, yatağıma yatırmıştı. Giderken de “O film, biz film mi çeviriyoruz. Hem senin baban yakışıklı falan değildi, tamam mı?”

Çocuk dünyam hayal kırıklıklarına alışık olduğu için depresyona girmedim.

Elli yaşını süren biri olarak şöyle bir özet sunabilirim size: Babasız elli yıl, anneannesiz geçen otuz altı yıl ve annesiz geçen kırk iki yıl…

Annemin yaşam denilen büyük fanus içinde kapladığı alan o kadar büyükmüş ki ölümünün  üzerinden yıllar geçtiği halde beni sarsmaya, komaya sokmaya devam eder.

Belki; anneannemin son ilacında bir yarar sağlayabilseydik bugün annem yaşıyor olurdu. O ot, bu böcek derken sonunda sümüklüböceğe dayanmıştık.

Mahallemizin bir ayağı ‘bozuk’  bakkalı, bozuk tabiri anneanneme aittir, Necdet’in laneti tuttu demiştim annem öldüğünde.

Anneannem sümüklüböcek avına çıkmam için beni öyle bir motive etmişti ki nerdeyse gidip bakkal Necdet’i indirecektim aşağıya… Yosunlu çeşme başlarında, küf kokan harabe binalarda, kanalizasyon çıkışlarında sümüklüböcek kovalamaya başlamıştım.

Onlara öylesine alışmıştım ki, tutup poşetimin içine atmak için kamışlardan bir maşa bile yapmıştım. Sümüklüböceğin bıraktığı izler işime yarıyordu aslında; böylelikle bir dedektif ruhuyla o izlerin peşine düşüyor ve alçak sümüklüböceği kıskıvrak yakalıyordum. Yakaladıktan sonra, kalan izleri yok ediyordum; bazen izin üzerine ayağımla vurarak bazen de idareli olarak kullandığım çişimle silerdim izleri. İzleri silmemi anneannem özellikle söylemişti; bu sümüklüböcekler uğursuz, anneannemin tabiriyle ‘mendebur ve habis’ şeylermiş. Onun için vücutları ortadan kaldırıldığı zaman izleri de silinmeliymiş ki tekrardan vücut bulmasın.

“İyi de anneanne, izlerden nasıl tekrardan doğuyor ki?”

“Kıt kafalı torunum, nasıl olacak; her izde milyonlarca mini minnacık yumurta vardır. O yavrular analarının öldüğünü anladıkları vakit çatlatıp yumurtalarını salarlar kendilerini şehre. Tabi minik oldukları için gözükmezler yaaa!”

“Hiii! Anneanne sonra annesini öldüren çocuğun peşine mi düşerler?”

“Ha şunu bileydin! Onun için izleri hemencecik yok etmek lazım… Yoksa o yavru gelir, anasını öldüreni bulur. Onlar sümüklüdür, sümük de zehirlidir. Akıtırlar sana o zehri.

“Zehirli mi, hiii!”

“Korkma oğlum, biz zehrini alacağız…”

Anneannem bu kadar uyduruk kıssayı  nasıl bir araya getirirdi, bilmiyorum. O yaşlarda hepsini bir masal gibi dinlemiş, geceleyin evin pencerelerini, kapısını sıkı sıkıya örterek yatağa girmeye başlamıştım.

Zehir almayı şöyle yapıyordu anneannem: Sümüklüböcekleri önce ağzı kapalı, içi su dolu bir kabın içinde bir gün bekletiyordu. Sonra onları oradan alıp içi tuz dolu kaynar sulara döküp haşlıyordu. Haşlama suyunu ilaç olarak kullanıyordu. Bu suyla annemin başını yıkıyor, alnını ovuyordu.

Anneannemin sümüklüböcekleri kaynatmasını gördükçe içim kalkıyor, kusacak gibi oluyordum. Bugün bile bunları hatırlamak midemin bulanmasına neden olmaktadır.

Yaklaşık kırk gün boyunca, hemen her gün sümüklüböcek toplamaya çıktım istemeye istemeye. Bence, haklıydı yavru sümüklüböcekler, yani anneleri ya da babaları haşlanarak öldürülüyorsa acılarını tarif etmek olanaksızdı.

Sonradan öğrendim; bu sümüklüböceğin şifa verici olduğunu bizim meymenetsiz bakkal uydurmuş. Benim sümüklüböceğe benzettiğim bu adam kendi cinsine bu kıyımı neden layık gördü, şimdi bile anlamakta zorlanıyorum.

Canım annem…

İyileşmedi. Ne böcekler ne çiçekler şifa oldu derdine. Başındaki hastalık neyse, sonunda onu aldı benden. Güzel başını tülbentlerle bağladığı günler o kadar uzakta, o kadar geride kaldı ki.

Aslında anneanneme de söylediğim lanet yüzünden ölmüştü annem. İyi gibi duruyordu en azından. Ne zamanki sümüklüböcek suyuyla yapılan o iğrenç ilaçla başını yıkadı, başını ovdu anneannem… Buydu bence sebep…

Neyse, sanırım bu sebeple sevmiyorum sümüklüböcekleri. Sanırım, şimdi okuduğunuz bu öyküyü daha sonra senaryo olarak düzenleyeceğim. Geçen yıl çektiğimiz filmde, dikkat ettiyseniz bir ayrıntı olarak yer almıştı sümüklüböcek. Gerçi dikkatinizi çekseydi, sorma gereği duyardınız, değil mi?

Benim çocukluğum ve sümüklüböcekler, işte bütün mesele bu…

E, nerde çıkacak şimdi bu söyleşi demiştiniz?

Birgül Oğuz’un Varlık Yayınları arasında çıkan [Ekim 2007] Fasulyenin Bildiği adlı öykü kitabı da benzer bazı sorunları taşıyor. Kitabı okuyup bitirdiğimde; son sayfasına şu notu düştüm ister istemez: Kararsızlık öyküleriydi okuduğum… Somut halden soyut hale bir geçiş var sürekli.

Bir öykü kitabının dil ve anlatım yönünden rahat olması, pürüzsüz olması muhteva/içerik yönünden de aynı derece de başarılı olmasını gerektirmez. Nitekim Fasulyenin Bildiği anlatımda yakaladığı ustalığı, akıcılığı, dil işçiliğini konuda yakalayamıyor. Bir öykü içerisinde birden çok şey anlatma ya da ö öykü içinde çoğalmanın yolunu seçiyor. 

Bir diğer ifadeyle; öykü içerisinde açılan bir parantez/menfez sonuca gidilmeden bırakılıyorsa, yani öykü içerisinde başka bir öyküye başlanıyorsa bunların birbiriyle ilintili olmasına bakılır.

Başta söylediğimiz; roman formunda öykü tasarımı yapmak, her zaman için bir handikabı beraberinde getirir. Bunu; öykü içerisinde ‘dağınık olmak’ diye ifade edebiliriz. Yazar, daha kitabın ilk öyküsü Pepe’de bunu yapıyor. Pepe’nin öyküsüne odaklanan okuyucunun algısını belli/belirsiz başka şeylere kaydırıyor. Mesela; bakkal dükkânına giren kadınlara, bakkal dükkânının sahibine, sokaktaki herhangi birine, anlatıcıya… Yazar, öykünün finaline doğru odağa tekrardan Pepe’yi alsa da bu okur algısı üzerinde istenen etkisi sağlamıyor.

Kitapta; Pepe, Meleğin Gözü, Uzak, Unutma Beni, Kaybolan, Fasulyenin Bildiği, Enisse, Dua, Minik ve Pembe, Baba ve Oğlu, Leke olmak üzere toplam 11 öykü bulunuyor.

Postmodern öykünün deneme ile yakınlığı bu öykülerde kaşımıza bir daha çıkıyor. Deneme ile öykü arası gidip gelen metinler okuduklarımız.

Her metin bir romanın girişi gibi düşünülebileceği gibi deneme olarak da düşünülebiliyor. Bu kitabı türler arasında bir yere koyarken zorlanmamıza neden oluyor.

Her halükarda; bir öykü kitabı olarak sunulmuş bize bu kitap… Biz de sağlam bir dili olan, anlatımı rahat öyküler okuyoruz. Ancak yukarıda söylediğimiz handikapları da göz önüne almak gerekiyor, şüphesiz.

*Fasulyenin Bildiği, Birgül Oğuz – Varlık Yayınları, 2007