Hayriye Ãœnal “Saçları Vardır AÅŸkın” (Dergâh yayınları, 2000) ve “Âdemin Kızlarından Biri” (Birun, 2003) isimli eserlerinden sonra üçüncü ÅŸiir kitabını yayınladı; Sert Geçecek Bu Kış (Hece yayınları, Ekim 2006).

Bu yeni kitaptaki ÅŸiirlerini okurken, ilk ÅŸiir kitabından bu yana Ãœnal’ın ÅŸiirlerinde mitsel simgelere dönük göndermelerde, bu simgelerin kullanımında bir azalma olduÄŸu, buna karşılık yaÅŸanan hayatı derinlemesine kurcalamaya yönelik bir ısrarın belirginleÅŸtiÄŸi izlenimini edindim. Yine de efsanelerle ve mitlerle ilgili, kelime ve kavramları yapıbozuma uÄŸratarak ilerleyen, dilin yaÅŸanılırlığını dert edinen bir ÅŸiiri var Ãœnal’ın. Bu ÅŸiirler bizi her daim tarihsel süreçlerin, toplumsal iliÅŸkilerin ve tabiat sahnelerinin farklı alanlarına sürüklüyor. Åžairle birlikte bu yolculuÄŸa çıkmak istiyorsak, bunun rahat bir yolculuk olmayacağını da bilmemiz gerekiyor.

Sert Geçecek Bu Kış’ta yer alan ÅŸiirler, geniÅŸ canlandırmaları, hızlı yine de yeteri kadar belirgin geçiÅŸleri, akıp giden iç monologları ve çok çeÅŸitli alımlanma imkânları açısından “epik” olarak deÄŸerlendirilebilir.
Ãœnal’ın ÅŸiiri bana kendi kuÅŸağından ÅŸairler arasında en çok Hakan Arslanbenzer ÅŸiirini hatırlatıyor. Sadece her iki ÅŸairde de öne çıkan bir tür büyük toplumsal görünümler sunabilme baÅŸarısı da deÄŸil bunun nedeni. Her iki ÅŸairde de kendi ÅŸiirini derinleÅŸtirmeye dönük tutku ve potansiyeli, sürüp giden monologlar boyunca kelimeleri kendi içinden taşıran derin kaynağı hissediyor okuyucu.

Bununla birlikte Arslanbenzer ÅŸiirinin “erkek birey” üzerinden bir tür güvenle toplumsala yönelerek geliÅŸen ÅŸiirine karşılık, Ãœnal’ın ÅŸiirinde bir sesi olabilen kadın kimliÄŸinin olabilirliÄŸini kurcalayan ve savunan, toplumsala uzanmayı da bu ÅŸarta baÄŸlayan çatışmalı bir kurma çabası ağırlık kazanıyor. Arslanbenzer ÅŸiiri doÄŸrudan kültürün dilin içinden seslenmenin getirdiÄŸi bir hakka sahip -ve bu yüzden huzursuz- olmanın naifliÄŸi hissettirirken, Ãœnal’ın ÅŸiirinde, aynı dili kullanabilme konusunda verilmekte olan bir mücadelenin sertliÄŸinin sesi duyuluyor.

Kadın ÅŸairler arasında ise Ãœnal’ın imgeleri bana, Ä°ranlı ÅŸair FuruÄŸ Ferruhzad’ı hatırlatıyor. FuruÄŸ ÅŸiirinde her an çok sevdiÄŸi hayatının nasıl ellerinden kayıp gittiÄŸini anlatıyor çoÄŸunlukla. Ãœnal’ın dizeleri ise daha ziyade hayatla, yaÅŸanması, yerli yerine oturtulması gerekenlerle ilgilidir. “Sert geçecek bu kış” diye, bize ÅŸiirinin kolay bir ÅŸiir olmadığının haberini veriyor Ãœnal. Ya da, “Yak kasabamı/ ÇocukluÄŸumun ortasına biraz kar indir” diye sesleniyor, Yüzüm Var Dünyaya Karşı’da. Ä°kinci Bölüm, “SoÄŸumaz yüreÄŸim benim hiç soÄŸumaz hiç hiç hiç” diye baÅŸlasa da, soÄŸuk, karlı bir iklime adım attığımızı ÅŸair sürekli hatırlatır: (Sf. 82, 50, 62) FuruÄŸ ise, ‘SoÄŸuk mevsimlerin baÅŸlangıcına hazır olalım’ diye uyarmaktaydı okuyucusunu.

AÄŸulu, fakat dermanını da sunmaya amade bir sesi var Ãœnal’ın ÅŸiirinin; gerçek bir kucak, bir baba kucağına sahip olmamak mıdır yoksa bunun nedeni? (Sf. 101, 103.) Sorun belki de dildir, verili dil. Hâkim dili alıp kabul etmiÅŸ olarak görünse de kendine ait, kendi benliÄŸinin süzgecinden geçirilmiÅŸ bir dilin peÅŸine düşen kiÅŸi, kendini aÄŸulamayı da göze almıştır. (sf. 75) Riyakarlığını, kalleÅŸliÄŸini, tuzaklarla dolu oluÅŸunu hiç unutturmayan bir dünyada iyiliÄŸi ve yiÄŸitliÄŸi öğrenmiÅŸ ya da bunların deÄŸerini bilen kiÅŸilerin hayata dayanabilmek için hayatı dönüştürmek, bunun için de ÅŸiir yazmaktan ve ÅŸiir okumaktan daha kabûle ÅŸayan bir yolu kalmış mıdır? Aynı zamanda inancını savunamayacak kadar zayıf düşmüş herkes için akan bir ÅŸiirdir bu. (Sf. 54, 57) ‘Yaşıtlarım hemcinslerim erkeklerim yollarda heder olmuÅŸtur”… Bunun nedeni de inançsızlık ve içtenliksiz olarak görünür. Ãœnal bu kitabındaki ÅŸiirlerin en azından, erkeÄŸin yitirdiÄŸi kahramanlığa ağıt yakıyormuÅŸ gibidir.

Hiç bir ÅŸey verildiÄŸi gibi alınmamalı, yine de her ÅŸey aslına uygun olmalı! Olmak istediÄŸi ÅŸeye sonuna kadar inanmış da olsa bunun için parmağını kıpırdatmamış olan kiÅŸilerin içindeki yarılmayı duymaktayız iÅŸte! Bir bakıma yeterince beslenmediÄŸi için güdükleÅŸen erkeklik gurununun çöküntüsünün sesleri, hıçkırıkları… “Ä°stesem olurdum yani” diyen sestir, bu. (Sf. 35) Erkeklere özgü yiÄŸitlik deyiÅŸlerini ÅŸair gücüyle çekip alarak yeni bir kadın duyuÅŸuna mal etmeye çalışıyor Ãœnal. “DaÄŸ olsa dediÄŸime göre omuzlayın geçeceÄŸim.” (Sf. 44.) Bu, tehlikeli bir giriÅŸim: Åžarin sesi karakterde kayboluyor bazen. Bu artık bildik anlamda erkekçe olmayan sesi üretmek için de yaÅŸamanın da yazmanın da sırrını içinde barındıran benliÄŸine ulaÅŸmalıdır, kahraman. (Sf. 14). ErkeÄŸi destana ve yiÄŸitliÄŸe çağıran ÅŸiir, kadını da dile hakim olarak güç kazanmaya ya da sahip olduÄŸu gücü anlamaya çağırmaktadır. (Sf. 13) Gerçi ‘yiÄŸit’ artık aynı zamanda kadındır. (ErkeÄŸi yiÄŸit kılacak olan yine kadın olacaktır.) (Sf. 32, 34) Erkekçe söylem, bundan böyle sadece anlaşıldığı kadarıyla alımlanmayacak, ÅŸairenin ÅŸiirinden, mevcut kültürü de yıkayıp geçecek gibi süzülecektir. Çünkü bu erkeklik anlayışı, erkeÄŸi de öldürmektedir iÅŸte! “Düşüverdi elimizden kama kılıç bakın delindi miÄŸfer” (Sf. 55) ki, “zaÄŸlı kılıç” da zaten kesmez olmuÅŸtur. (Sf. 61)

“Türkçenin eriyim ister er niyetine ister hatun kiÅŸi” diyen ÅŸair, dil alanında bir meydan okumayı seslendirmeye devam eder kitapta yer alan ÅŸiirlerde. Fakat bu meydan okumanın amaçları da her zaman akılda tutulmalıdır.

“SÄ°ZE ANLATACAKLARIM VAR
Hayır bu kez giz dolu bir yerden gelmiyorum
Halka açık yerlerde halka açık cürümler gördüm
Yaşlı bir kadını sürüklediler bir çocuğu kestiler
Ãœsame’ye küfretti bir müslüman, diyor ki
SÄ°LAH KAÇIRMIÅž -”NE AYIP ÅžEY”.
YEDÄ° SÃœLÃœN OÄžLUNU KURBAN ETMÄ°Åž FÄ°LÄ°STÄ°NLÄ°” (Sf. 113)

Kendi içinde geliÅŸen, ÅŸaşırtıcı bir ÅŸiiri var Hayriye Ãœnal’ın ve tedirgin bir ÅŸiir sesi. Ä°nsan merak ediyor bir sonraki ÅŸiir kitabını, soÄŸuk bir kışın haberini verirken insanı içindeki tutku ateÅŸini korumaya özendiren ÅŸiirlerin sonrasını…

(GERÇEK HAYAT, 09.11.2007)