BR DERG OLARAK HECE

 

MER LEKESZ

(Hece dergisi, Nisan 2005, Say: 100)

 

 

 

1.Heceye doru:

12 Eyll darbesi ile birlikte devrim hayallerini yitiren 80 kuann yaad zihinsel travma, grup / fraksiyon / cemaat dayanmasnn yerini ar bireyciliin almas, ar politik basklarla dߟnce retiminin engellenmesi ve yerine ar bir poplizmin ikame edilmesi karsnda tedavisiz kalarak sinik yaama biimine dnmtr.

Askeri darbeyi izleyen ilk be yldaki tutuklamalar, yarglamalar ve srgnler sz konusu sinizmi beslerken, 24 Ocak Ekonomik stikrar Paketinin mimar Turgut zaln 1983 genel seimlerinde %40lk bir oy oranyla iktidar devralmasnn ardndan sz konusu programa bal (da ak piyasa ekonomisinin uygulanmas, yerli ve yabanc yatrmlarn teviki, ihracatn ek desteklerle artrlmas, dvizle alm satmn serbestletirilmesi, finans piyasalarnn oluturulmas, yurt dnda sermaye klarnn serbest braklmas, devletin kimi yatrm alanlarndan ekilmesi, zelletirmeye gidilmesi vb.) kkl ekonomik deiikliklerin uzun yllar gndemin ilk maddesini igal etmesiyle, kltr kurumu da adeta hayatn dna dߟrlm, sonu kltrszlk kltrne kan bir yeni babo uygulama alan almtr. 1987deki referandum, eski ve yeni partilerin ordunun vesayeti altndaki iktidar ekimeleri, 1990-91deki Krfez Krizinin etkileri, koalisyon dneminin yeniden balamas, 5 Nisan ekonomi paketinin reel faizleri, dolaysyla enflasyonu ar ekilde artrmas, 1995 seimlerinde Refah Partisinin %21.3 orannda oy alarak DYP desteiyle iktidar olmasyla tetiklenen 28 ubat 1997deki post-modern askeri darbe ortamlarnda kltr yine ilgi d braklmtr.  

2.Hecenin douu:

1980den 1997ye bu 17 yllk dnemde, Mavera dergisi kapanmtr.

stad Sezai Karakoun sz konusu artlarda dergi karmann zorluu nedeniyle, hi deilse konuma hakkn gereince kullanabilmek zere 1990da kurduu Dirili Partisi 1997de kapatlmtr.

Nuri Pakdil, Edebiyat dergisini kltrn kurum olarak dlanmas ve kltrszlk kltrnn hakim klnmas abasn protesto edercesine 1984te kapatmtr.

Henz ilk kitaplarn bile yaymlamam bir grup gencin yaymlad, kltr ve edebiyat adna byk ama birikimsizlik ve desteksizlik nedeniyle iirsel bir abann ad olarak kalan Kaytlar dergisi 1990-95 arasnda 45 say yaymlanp, kapanmtr.

te yandan, Yazko Edebiyat, Nar, Ludingirra, Gergedan, Argos, ada Eletiri dergisi de yaklak olarak ayn dnemde yaymlanm ve kapanmtr.

Varlk (ilk say: 15 Temmuz 1933), Adam Sanat (ilk say: Aralk 1985), Adam yk (ilk say: Kasm/Aralk 1995) ve daha sonra aylk dergiye dnecek olan Yap Kredi Bankasnn dergisi Kitap-lkla, yakn zaman iinde bunlara katlan Virgl, E dergileri istikrarl bir yayn ak iine edebiyat ortamn belirleyen dergiler olmulardr. Ancak bu dergilerin hepsinin kendilerini solda tanmlayan dergiler olmalar, edebiyat ortamnda tek seslilii de beraberinde getirmitir.

Hem bu durum hem de yukardan beri sralaya geldiimiz kltr yok sayan yeni siyasal yaplanma, edebiyat ortamnda okseslilii ve dolaysyla kendilerini solda tanmlayan dergilerce maniple edilen slami kimlie sahip yazarlarn yeni bir edebi at altnda toplanmalarn zorunlu klmtr. Hece Aylk Edebiyat dergisi ilk tahlilde sz konusu zorunluluktan, son tahlilde ise slmc ve yn edebiyatyla slam edebiyatn alanlarnn ayrmaya balad, soldaki radikal unsurlarn Kemalizmle btnleerek marjinalletikleri, edebiyatn alannda kalarak dߟnmeye, eylemeye ynelen dier siyasi gruplarn Trk Edebiyat ortak paydasnda bulutuklar bir zamanda domutur.

3. Hecenin devrald miras:

Dirili, Edebiyat, Mavera, Aylk Dergi ve Kaytlarda yetimi yazarlarn katlmyla Ocak 1997de yayn hayatna balayan Hece, ats altnda toplad yazarlarn ahsnda uygarlk, kltr, edebiyat ve dergicilik konularnda Eref Edipin (Sebilrreat), Necip Fazln (Byk Dou), Sezai Karakoun (Dirili), Nuri Pakdilin (Edebiyat) ve Mavera ekibinin anlaylarn da dorudan miras olarak devralmtr. Bu anlaya gre, etkili bir uygarlk, kltr ve edebiyat faaliyeti, gndelik siyasal gelimelere bal olmayan, grup ve cemaat ekimelerine kapal, siyasal iktidarlardan uzak durmakla temizliini garanti altn alan bir  dergi yaymclyla btnletirilmitir. Bu tablo, Hecenin de aynyla devrald ve daha ileriki zamanlara tamay hedefledii bir tabloydu ki derginin ilk saysndaki Hseyin Su imzal yazya, ҅nderlerimizin yakt klar zayflasa bile, hala yanyorlar orada nmzde. Btn rzgarlara, frtnalara kar yanyorlar pl pl da olsa. te oralardan geip gideceiz dlerimizde yaattmz gereklerimize. ifadesiyle yansmtr.

Hecenin yaym ilkelerinin temelini oluturan sz konusu anlay, derginin ikinci aynda gerekleen post-modern darbe karsnda yeniden ele alnmay gerektirmitir. nk, son elli ylda slami kltr adna elde edilen toplumsal kazanmlarn ok byk bir blm 28 ubatla birlikte bir anda ortadan kaldrlm, yeni artlar 1940l yllarn artlaryla eitlenivermitir.  Sistem, imdi  herkesten inancn gizlemesini, sadece rejim ve yurt sevgisi iinde btnletirilmesini, batl yaama biiminin, dolaysyla batl kltrn her eyin nnde yer almasn telkin etmektedir. 

Bu nedenlerle Hecenin daha ilk aylarnda nnde - yayn politikas plannda- yol birden belirivermitir: 1)Ya Necip Fazln kla muhalif sylemini izleyerek siyasal alana kaymak, 2)Ya Sezai Karakoun gncel gelimelere dolayl yolla nezaret ederek, asl konuulmas ve yazlmas gerekli olanda srarn srdrmek, 3)Ya da Nuri Pakdilin gndelik siyaseti yoksayc edebiyat merkezli urasn izlemek.

Hece, son iki yolu birletirerek yryߟn srdrmeyi tercih etmitir. Bir farkla ki, ileriki zaman iinde hem Trk edebiyatnn btnne yaslanp ne eyliyorsa Trk Edebiyat adna eylemeyi, hem de bu abann nemini bilen sol kimlikli yazarlara dergiyi ak tutmay da grevleri arasna almtr.

Hecenin devrald mirasa yaplan bu ek gerekte yine oturulup planlanmayan ancak mevcut artlar nedeniyle zorunlu olarak stlenilen edebiyat merkezli sivil bir Kltrel Sorumluluk Projesinden kaynaklanmtr. nk, ayn gnlerde edebiyat ortamn belirleyen dergilerden hi birisi bu sorumluluu stlenebilecek ne yazar kadrosuna, ne ideolojiler st komplekssiz bak asna, ne de gl yaynevlerinin ya da byk sermayelerin Қncelikle ticari amal yayn organlar olarak herhangi bir toplumsal misyona sahip deildirler. Bu imkan,  Dirili, Edebiyat, Mavera, Aylk Dergi ve Kaytlarda yetimi, uzun zamandr belirli bir periyotta yazmayan ve statlarndan rendikleri ekliyle dergicilii yazma eylemi iin zorunlu bir ihtiya olarak gren, ortak bir dile, ortak edeb ve siyasi anlaya sahip, edebiyat ortak paydasnda buluabilen ve zellikle farkl siyasal anlaylara, farkl dnya grlerine kar saygl yazarlarn ulaabilecekleri bir imkandr ki sz konusu projede de ancak Hece ile birlikte yrrle konulabilmitir.

4.Hece Kltrel Sorumluluk Projesinin ierii ve uygulamas:

Hece,yukarda da belirttiimiz Trk Edebiyatn bir btn olarak kucaklama, dier bir syleyile Trk Edebiyatn farkl dnya grlerine sahip tm yazarlarn yegane ortak paydasna dntrme niyetini ncelikle uygulamaya koymas gerekiyordu. Bu amala, Trk ykcl۟n, Trk romann, Trk iirini, eletiriyi, hayat siyaset edebiyat ilikisini zel saylar halinde ilemi; be zel sayda da Trk Edebiyatn ilk kez mevcut ideolojik ablonlarn dnda durarak, yazarlar, devirleri, akmlar itibariyle topyekun kucaklam, kuatmtr.

Ayrca Hece, ierdii konular ve yazarlara/trlere ykledii eit deerle, Edebiyat dergisinde balayan ideolog-air otoritesindeki krlmay pekitirirken, kadn-erkek yazar ayrmn da aabilen ilk dergi olmutur; Dergh ve Yedi klim dergilerinde yetimi kadn yazarlar rahatlkla Hecede yer alrken, yeni isimlere yazma imkn salanm, kendini solda tanmlayan birok kadn yazara yer verilmitir.

Ahmet Hamdi Tanpnar, Sezai Karako ve Dirili dergisi, Nuri Pakdil ve Edebiyat dergisi, Necip Fazl Ksakrek ve Byk Dou dergisi, Қnderlerin yakt klarn izlendiini gstermekten te edebiyat birikimimizin mimarlarn mktesebatlar itibariyle deerlendirip, gelecee aktarabilmek amacyla zel saylar kapsamnda antlatrlmtr.

Ramazan Dikmen, lhami iek, evket Bulut, Mustafa Sarݍiek, Akif nan ve Alaeddin zdenren stne Hece Talaryla, eyh Galib, Frithjof Schoun, Mustafa Kutlu, Cahit Koytak, Haydar Erglen, Hseyin Atlansoy, Cemil Kavuku, lhan Berk stne dosyalarla, Zeynep Sayn, Nalan Barbarosolu, Ayfer Tun, Mahmut Erol Klݍ vd. ile syleilerle kltr/edebiyat hayatmzn kilometre talar yeniden kaytlara geirilmitir.

Gazetelerde kltr/edebiyat sayfalar, e-edebiyat, yazarlk okullar vb. edebiyat ortamn etkileyen konular tartmaya almtr.

59. Hkmetin de kltrel konularda kendisinden nceki hkmetlerin izinde yrmekteki kararllna(!) baklarak Hecenin zikredilen almalar yeniden deerlendirildiinde, derginin i dinamiinin bir rn olarak kendiliinden ne kan Kltrel Sorumluluk Projesinin nemi daha iyi anlalacaktr.

5.Yayncln izlenii:

zelde bir ҟrn dergisi olan Hece, yerli ve yabanc yeni kitaplar dzenli olarak izleyip okura ulatrarak, edebiyat ortamyla birlikte yayn ortamnn da nabzn tutan bir dergi olmutur. lk saysndan son saysna Kitaplk blmnde yzlerce kitabn ierik ve yayn bilgisi okura ulatrlmtr.

6.Kum Saati:

Derginin ilk saysndan itibaren var olan Kum Saati blmndeki polemik, eitleme, duyuru, hatrlatma niteliindeki yazlar da Heceye ayrca bir hareket katmtr. Daha ok gncel konularn ilendii bu blm ileriki yllarda bir gemi zaman dkm olarak asl karl bulacaktr.

7.Heceye yneltilen eletiriler ve onun eletirilere kar tutumu:

Hece ile ilgili deerlendirmeler / eletiriler genellikle, kimi saylarda airlerin ya ve edebi statleri itibariyle yanl sraland, Hece yazarlarnn almalar stne –biraz da zel saylarn gerektirdii youn ve yorucu hazrlklarn etkisiyle- belli periyotlar halinde yaplmas beklenen deerlendirme/eletiri yazlarnn umulan seviyenin altnda kald, ncelikle profesyonel ve yazya kesin bir ballk iinde olan yeni imzalara ak olunduu ancak kitap da yaymladklar halde henz profesyonel olamam imzalarla, yaz/iir  denemelerini hala srdren imzalara kapal kalnd, dolaysyla bununla da da kar kemiklemi bir ekip grnts verildii, baߚrts problemine, Orta Douda ABDnin neden olduu insan kyma, Filistin davasna, Uzak Douda yaanan Tsunami felaketine vb. yeterince ilgi gsterilmedii, sol kimlikli yazarlara fazlaca yer verildii  eklindedir. 

Bu ve benzeri deerlendirmeler/ eletiriler hemen her dergi iin geerli olabilecek eletirilerdir. Hece zelinde ise sz konusu deerlendirme / eletirilerin byk bir ksm daha ilk sayda belirlenmi dergi politikasnn, malum olan bir karldr. 

Hece, ilk saysndan itibaren, yazarlarn kiilik haklarna ve yaz eylemlerine saygy, hibir abay tahfif etmemeyi, kltre/edebiyata ynelik saldrlar, hakaretleri bile arballk ve soukkanllkla deerlendirmeyi, vglerle alma/baarma azmini bilemeyi, eletirilerden mutlaka yararlanmay, satamalara kesinlikle itibar etmemeyi ve cevaplamamay,  edebiyat urasndan kazandklarn yine edebiyat iin kullanmay, tm siyasal kii ve kurumlara eit bir uzaklk iinde olmay, politik arenada yer almamay ve dergiyi politik bir rant arac olarak kullanmamay, ll bir muhalefeti her zaman diri tutmay, her zaman mazlumun yannda yer almay ancak bu olguyu istismar konusu yapmamay ilke edinmitir.

99 sayya bu ilkeler dorultusunda bakldnda Hecenin ok istikrarl bir izgiyi izledii ortaya kmaktadr. hsan Denizin eletirileri bata gelmek zere tm eletirilerden yararlanlm, Hece dergisine saldrarak kendilerine edebiyat ortamnda yer amak isteyen ajitatif mizal amatr yazarlara da kesinlikle itibar edilmemitir.

lk 99 saydan grlen ve umulan odur ki, -sosyo-ekonomik ve siyasal artlarda meydana gelebilecek deiikliklere gre sergilenecek yeni tutumlar sakl kalmak kaydyla- Hece dergisi bir yz say daha ayn ilkeler, ayn hassasiyetler ve ayn Kltrel Sorumluluk Projesi kapsamnda yaymn srdrecektir.